HAYDARPAŞA
İNGİLİZ MEZARLIĞI
(Haidar Pasha Cemetery)
Henüz
10 ‘lu yaşların başında iken merak ve gezme dürtüsü ile çevremizi keşfe
çıktığımız vakitlerin birinde iki arkadaş yolumuz Haydarpaşa Garının ayrılık
çeşme tarafına düşmüştü !
Burada, gelip geçen trenlerin sinyalizasyonla ve/veya
görevli tarafından elle makas değiştirmelerini seyrederek Haydar Paşa köprüsü
altına yakın bir yerde lokomotif bakım atölyelerini görmüştük….Oradaki
görevliler bizi fark edip de derhal yan taraftan yukarı çıkmamızı söylediklerinde ise biz çoktan atölyeleri gezmiştik bile .
Yukarı çıktığımız noktada (Haydarpaşa köprüsünün Askeri Hastane tarafı ) demir
parmaklıklı bir kapı ve arkasında harika görünen çiçeklerle dolu yeşil bir alan
gördük. Zincirle kilitli kapının aralığından girdiğimizde içerisinin büyük ve
orman gibi bir yer olduğu izlenimine kapıldık. Girişindeki bu geniş
çayırında ne güzel top oynanırdı ama diyerek bakındığımızda ise mezar taşlarını
gördük !
İşte “ İngiliz Mezarlığı “nı ilk gördüğüm o sıralar
1963-64 yılları idi sanırım……
Nedir bu İngiliz Mezarlığı , niye burada ? vs. vs.
Bilindiği üzere ; 1853-1856 yıllarında yapılan Kırım
Savaşı’nda ( o sırada Sultan Abdülmecid padişahtır
) İngiltere ve Fransa birlikte Rusya ‘ya karşı Osmanlı İmparatorluğu ’nun yanında savaşa
girdi.
**Tarihte “1854 Kırım savaşı” diye geçer , işte ben de
bundan tam 100 yıl sonra doğmuşım ! **
Savaş sırasında İngiliz ordusu tarafından bu bölgede (
Selimiye – Haydarpaşa çayırı ) ordugâh ,lojistik , nakliye limanları ve sahra hastanesi kurulmuş. Savaş
ilerledikçe yaralı ve ölü İngiliz askerleri İstanbul’a getirilmeye başlanmış.
Yaralılar Haydarpaşa Askeri Hastanesin ‘de ve Selimiye ‘de tedavi görüyorlarmış! İşte bu aşamada meşhur İngiliz hemşire Florence Nightingale ‘de
Selimiye ve Haydarpaşa askeri hastanesinde yaralıların bakımında görev almış.
( Halen Selimiye Kışlası içinde “Florance Nightingale Müzesi “ bulunmaktadır. Bir başka
yazımda da bu müzeden bahsetmek istiyorum….)
 |
| Selimiye önlerinde Haydarpaşa Çayırında İngiliz ordugahı |
Bu mekanlarda ölenler ve Kırımdan gelen naaşlar için ;
önceleri Kanuni döneminden bu yana Selimiye sarayları has bahçesinin bir
parçası olan Askeri hastane arkasındaki bu yer ( şimdiki mezarlığın bulunduğu
alan ) Osmanlı tarafından İngiliz'lere tahsis edilmiş. Zaman içerisinde bazı önemli İngiliz zevatında gömülmesi
ile ve ardından 1867 yıllarında İstanbul ‘u vuran “ büyük Kolera salgını “ nda
ölen İngiliz vatandaşları da buraya defn edilmişler. Ve hatta Osmanlı donanma komutanı
Müşir Hobart Paşa ( aslen ; Augustus Charles Hobart Hampten) ‘ de sonradan buraya naklen defn
edilmiştir. Son olarak, İstanbul’un işgal yıllarında ölen ve direnişçiler tarafından öldürülen İngiliz askerleri de buraya gömülmüşlerdir. ( Tophane sırtlarındaki Kırım Kilisesi de bu dönemde yapılmıştır .)
Böylece adı “ İngiliz Mezarlığı “ olarak tescil edilen
bu mezarlıkta ( aslında bir şehitliktir burası ancak , zamanla mezarlık olmuştur ) Müslüman ( Hint -Gurka ) İngiliz askerlerinin de ayrı bir mezarlık
parseli bulunmaktadır. Bu mezarlığın mülkiyeti İngiltere ‘ye ait bulunmaktadır
ve bakım masrafları Commenwalt War Graves Commission tarafından karşılanmaktadır.) İçindeki müştemilatta bir papaz ve ailesi ile bekçi kalmaktadır. Burası, halen
aktif olarak hizmet vermektedir.
Mezarlığın girişinde sağdaki müştemilattan sonra soldan
bakımlı yoldan ilerleyince oldukça güzel ve heybetli bir abide dikiliyor orta
yerde. Adı ; Melekler Abidesi ( Kraliçe
Victorya Abidesi ) . Anıt , “1854, 1855 ve 1856 senelerinde Rusya’ya karşı
yapılan harpte vatanları uğruna ölen ( ! ) İngiliz ordu ve bahriyesine mensup
subay ve erlerin hatırası için” dikilmiştir plaketi ile belgelenmiş.
İngiliz kraliçesi Victoria tarafından 1857 yılında yaptırıldığı
bilinen bu abidenin yüksekliği 28 metre. Dört köşeli olan abidenin her köşesinde melek heykelleri yer alıyor.
Melekler , bir ellerinde defne dalından yapılmış taç ve diğer ellerinde tüy
kalem tutuyor.
Anıtın üzerinde Fransızca, İngilizce ve Arapça yazılar yer almakta...
ilk Osmanlı donanması Mareşeali olan Hobart Paşa 'da buraya defn edilmiştir. İngiliz olan Hobart Paşa İngiltere donanmasından sonra Amerikan donanmasında da görev almış daha sonra Osmanlı Donanması hizmetine girmiştir.
son olarak bir yerde okuduğum bir deyişten bahsetmek isterim ;
Georges Young şöyle demiş " Haydarpaşa 'da boğazları Ruslara kapatmak için ölen İngiliz askerlerinin mezarları , Çanakkale 'de de boğazları Ruslara yardım için açmak isteyen İngiliz askerlerinin mezarları vardır. "
Anıtın üzerinde Fransızca, İngilizce ve Arapça yazılar yer almakta...
ilk Osmanlı donanması Mareşeali olan Hobart Paşa 'da buraya defn edilmiştir. İngiliz olan Hobart Paşa İngiltere donanmasından sonra Amerikan donanmasında da görev almış daha sonra Osmanlı Donanması hizmetine girmiştir.
son olarak bir yerde okuduğum bir deyişten bahsetmek isterim ;
Georges Young şöyle demiş " Haydarpaşa 'da boğazları Ruslara kapatmak için ölen İngiliz askerlerinin mezarları , Çanakkale 'de de boğazları Ruslara yardım için açmak isteyen İngiliz askerlerinin mezarları vardır. "
 |
| Anıt , bu eski fotografta da sağ üst köşede görülmektedir. |
 |
| Bu eski fotoğrafta , denizden bakıldığında önceleri HaydarPaşa limanında bulunan eski Kilise ve Pasaport ile Mezarlık net olarak görülmekte |
Bu anıt vapurla Haydarpaşa
önlerinden geçerken aslında net olarak görüldüğü halde pek kişi tarafından fark
bile edilmiyor !
Anıttan karşıya doğru devam edildiğinde mezarlığın
Haydarpaşa limanı ile olan sınırına geliniyor ve muazzam bir İstanbul
panoraması ortaya çıkıyor. Sola doğru devam edildiğinde çeşitli anıt mezar ve
mezar taşları ile dolu yemyeşil güzel bir alan var. Bol ağaçlıklı bu alanda ise
minik bir Şapel de var.
Mezarlığın bu bölgesindeki deniz tarafına doğru gidince
Haydarpaşa Garı ve peron bölgesi ile Rıhtım bütün ihtişamı ile ortaya çıkıyor…
Sol
çaprazdan görülen ise ise KADIKÖY ! İskeleler ve rıhtım buradan daha bir farklı
gözüküyor.
 |
| Bahsettiğim yerden eski Kadıköy görünüşü.... |
 |
| Bu görüntü de 2000 'li yıllarda aynı yerden Kadıköy ! |
